ศูนย์ข้อมูลอัญมณีและเครื่องประดับ
ตลาดและการค้าอัญมณีของแทนซาเนีย
แทนซาเนียเป็นหนึ่งในผู้ผลิตและค้าอัญมณีสำคัญในตลาดโลก เนื่องจากมีทรัพยากรแร่ธาตุที่อุดมสมบูรณ์และผลิตอัญมณีได้หลากหลายชนิด เช่น แทนซาไนต์ ทับทิม แซปไฟร์สีแฟนซี โกเมน และทัวร์มาลีน เป็นต้น คาดกันว่าแทนซาเนียสามารถผลิตอัญมณีได้มากกว่า 50 ชนิด ซึ่งอัญมณีที่ผลิตในแทนซาเนียมีลักษณะเฉพาะและมีมูลค่าสูง เป็นที่ต้องการอย่างมากในตลาดโลก
อัญมณีสำคัญจากแทนซาเนีย
แทนซาเนียมีแหล่งผลิตอัญมณีกระจายอยู่ในหลายภูมิภาค โดยภูมิภาคหลักสำหรับการทำเหมืองอัญมณีในแทนซาเนีย ได้แก่ บริเวณเทือกเขาเมเรลานี (Merelani Hills) ในเขตภูมิภาคมันยารา (Manyara Region) ใกล้ภูเขาคิลิมันจาโร และเขตทุนดูรู (Tunduru) เป็นต้น สำหรับอัญมณีสำคัญที่ผลิตในแทนซาเนียและเป็นที่รู้จักเป็นอย่างดีในตลาดโลกมีดังนี้
1) แทนซาไนต์: มีสีน้ำเงิน สีม่วง สีน้ำเงินแกมม่วง สีฟ้า สีม่วงอ่อน สีน้ำเงินแกมเขียว และสีทอง เป็นต้น เป็นอัญมณีชนิดของแร่ซอยไซต์ (Zoisite) หาได้ยากมาก เนื่องจากพบได้เพียงแหล่งเดียวในประเทศแทนซาเนีย โดยพบในพื้นที่ประมาณแปดตารางไมล์ในบริเวณเนินเขาเมเรลานี
ที่มา: https://www.tanzaniteexperience.com/
ปัจจุบันจีนให้ความสนใจในแทนซาไนต์มากขึ้น และด้วยจีนเป็นตลาดใหญ่มีความต้องการแทนซาไนต์มากขึ้น ในขณะที่เหมืองผลิตได้จำนวนน้อย ส่งผลให้ราคาแทนซาไนต์สูงขึ้น โดยราคาเฉลี่ยต่อกะรัตของแทนซาไนต์อยู่ระหว่าง 100 ถึง 800 ดอลลาร์สหรัฐ ขึ้นอยู่กับคุณภาพหลัก 4 ประการ (หลัก 4Cs คือ น้ำหนักกะรัต สี ความใส และการเจียระไน) ทั้งนี้ แทนซาไนต์สีม่วงและสีน้ำเงินที่ไม่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพมีราคาสูงที่สุด รองลงมาเป็นสีน้ำเงินแกมม่วง ซึ่งเป็นสีที่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพด้วยความร้อนและเป็นสีที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในตลาด ส่วนสีที่เห็นได้ทั่วไปอย่างสีฟ้าหรือม่วงอ่อนจะมีราคาต่ำกว่าสีอื่นๆ โดยแทนซาไนต์ที่มีสีน้ำเงินเป็นหลักเป็นตัวเลือกที่ดีกว่าในแง่ของการลงทุน เนื่องจากหายากและมีแนวโน้มที่จะให้ผลตอบแทนที่สูงกว่า
2) ซาโวไรต์: เป็นอัญมณีในตระกูลโกเมน พบตั้งแต่สีเขียวโทนอ่อนถึงโทนสีเขียวเข้ม ขนาดใหญ่กว่า 3 กะรัตจะหายาก ทำให้ซาโวไรต์ขนาดใหญ่เป็นที่ต้องการเป็นอย่างมาก โดยสีเขียวมรกตจะถือว่าเป็นสีที่ดีที่สุด ยิ่งสีเขียวเข้มมากเท่าไหร่ก็ยิ่งดีเท่านั้น และหากมีคุณภาพสูงมาก ก็ยิ่งมีราคาแพงมากเช่นกัน
ซาโวไรต์คุณภาพต่ำสามารถซื้อได้ในราคาเพียงไม่กี่ดอลลาร์สหรัฐ ต่อกะรัต อย่างไรก็ตาม ราคาจะแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับ 4Cs ที่กล่าวถึงข้างต้น โดยหากซาโวไรต์อยู่ในสภาพสมบูรณ์ ก็อาจมีราคาสูงถึง 8,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อกะรัต
ที่มา: https://www.tanzaniteexperience.com/
3) ทับทิมและแซปไฟร์
ทับทิมและแซปไฟร์มีส่วนสำคัญในการสร้างภาพลักษณ์ของแทนซาเนียให้เป็นศูนย์กลางด้านอัญมณี ทับทิมและแซปไฟร์อันโดดเด่นในทวีปแอฟริกา ทับทิมแทนซาเนียหายากกว่าเพชรมาก เนื่องจากมีคุณภาพสูง มีสีแดงสดใส และใส เนื่องจากมีมลทินน้อย โดยทับทิมดิบของแทนซาเนียอาจมีราคาตั้งแต่ 50 ถึง 500 ดอลลาร์สหรัฐต่อกรัม ซึ่งทับทิมที่มีขนาดใหญ่และคุณภาพสูงจะมีราคาสูงกว่า
ที่มา: https://thenaturalrubycompany.com/
แซปไฟร์ของแทนซาเนียมีชื่อเสียงในเรื่องเฉดสีที่หลากหลาย ตั้งแต่สีน้ำเงิน สีเขียว สีเหลือง สีส้ม และแม้กระทั่งสีชมพู ราคาแซปไฟร์สีน้ำเงินคุณภาพจากแทนซาเนียขนาด 5.05 กะรัตราคา 9,249 ดอลลาร์สหรัฐ (เฉลี่ยกะรัตละ 1,831 ดอลลาร์สหรัฐ)
ที่มา: https://gemstock.org/
4) สปิเนล: แทนซาเนียผลิตสปิเนลสีแดงอมชมพูที่สวยงาม รวมไปถึงโคบอลต์-บลูสปิเนล (Cobalt-Blue Spinels) มีสีอยู่ในช่วงสีฟ้าสดจนถึงสีน้ำเงินเข้ม ซึ่งเป็นสีที่หายากและมีมูลค่าสูงที่สุดในบรรดาสปิเนลทั้งหมด กำลังได้รับการยอมรับในแวดวงอัญมณี โดยสปิเนลสีชมพูอมแดงจากภูมิภาคมาเฮงเกของแทนซาเนีย เป็นสปิเนลที่ผู้ค้าอัญมณีหลายรายมองว่าเป็นสปิเนลที่มีคุณภาพดีที่สุด และเป็นที่ต้องการของตลาดเป็นอย่างมาก โดยราคาของสปิเนลสีแดงอมชมพูจากแทนซาเนียอยู่ที่ราว 500 – 5,000 ดอลลาร์สหรัฐต่อกะรัตขึ้นอยู่กับคุณภาพ และโคบอลต์-บลูสปิเนล มีราคาขายเริ่มต้นกะรัตละ 3,000 ดอลลาร์สหรัฐ
ที่มา: https://gemstock.org/
5) ทัวร์มาลีน: แทนซาเนียผลิตทัวร์มาลีนได้หลากหลายสีสัน เช่น สีชมพู สีเขียว สีฟ้า และสองสีในเม็ดเดียว (Bi-color) เช่น สีชมพู-เขียว (Watermelon Tourmaline) มีราคาที่หลากหลาย ทำให้ทัวร์มาลีนของแทนซาเนียเป็นอัญมณีที่มีชื่อเสียงในหมู่ผู้ที่ชื่นชอบอัญมณีทั่วโลก ซึ่งทัวร์มาลีนสีฟ้า-น้ำเงินจากแทนซาเนีย เป็นที่ต้องการสูง และราคาสูงกว่าสีอื่นๆ อีกทั้งแทนซาเนียยังผลิต Chrome Tourmaline หนึ่งในอัญมณีที่มีมูลค่าสูงและหายากที่สุดในกลุ่มทัวร์มาลีน โดดเด่นด้วยสีเขียวสดคล้ายมรกต ยกตัวอย่างราคา Watermelon Tourmaline จากแทนซาเนีย หากมีคุณภาพดีจะมีราคาเฉลี่ยอยู่ที่ 300 – 700 ดอลลาร์สหรัฐต่อกะรัต
ที่มา: https://gemstock.org/
ตลาดหลักและช่องทางการค้า
แทนซาเนียมีอัญมณีให้เลือกหลากหลายชนิด และมีความสำคัญทางวัฒนธรรมอันยาวนาน ทำให้ที่นี่เป็นจุดหมายปลายทางของผู้ค้าอัญมณีจากทั่วโลก รวมทั้งดึงดูดผู้ที่ชื่นชอบเครื่องประดับ และนักสะสมอัญมณี มายังภูมิภาคนี้ โดยตลาดและช่องทางการค้าอัญมณีของแทนซาเนีย มีดังนี้
ตลาดในประเทศ:
เมืองอารูชา (Arusha) เป็นศูนย์กลางการค้าอัญมณีของแทนซาเนีย จำหน่ายอัญมณีดิบและเจียระไนหลากหลายชนิด ซึ่งอารูชาเป็นที่ตั้งของตลาดและร้านค้าอัญมณีสำคัญหลายแห่ง ได้แก่
1) พิพิธภัณฑ์ Tanzanite Experience: ซึ่งไม่ได้เป็นแค่พิพิธภัณฑ์เท่านั้น แต่ยังเป็นร้านค้าปลีกที่จำหน่ายแทนซาไนต์ที่ผ่านการรับรองอีกด้วย
2) ตลาด Maasai : ตลาดแห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางเมืองอารูชา โดยมีอัญมณีหลากหลายชนิดและงานฝีมือดั้งเดิมของชาวมาไซ เป็นสถานที่ค้นหาเครื่องประดับที่ผลิตในท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
3) Gems of Africa: ผู้ค้าอัญมณีที่มีชื่อเสียงในเมืองอารูชา ซึ่งจำหน่ายอัญมณีดิบและเจียระไน อาทิแทนซาไนต์ แซปไฟร์ ทับทิม และพลอยเนื้ออ่อนชนิดอื่นๆ
ตลาดส่งออกระหว่างประเทศ:
แทนซาเนียส่งออกอัญมณีทั้งแบบก้อนดิบและแบบเจียระไนไปยังหลายประเทศทั่วโลก จากข้อมูลของ Global Trade Atlas พบว่า ในปี 2024 แทนซาเนียส่งออกพลอยสีไปยังตลาดโลกด้วยมูลค่ากว่า 98 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยตลาดส่งออกหลัก ได้แก่ สหรัฐอเมริกา (สัดส่วน 37%) ฮ่องกง (สัดส่วน 30%) ไทย (สัดส่วน 11%) ฝรั่งเศส (สัดส่วน 6%) อินเดีย (สัดส่วน 4%) และจีน (สัดส่วน 3%) ตามลำดับ
งานแสดงสินค้านานาชาติ: งานแสดงสินค้านานาชาติแซนซิบาร์ (Zanzibar International Trade Fair - ZITF) เป็นงานแสดงสินค้านานาชาติที่จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี (ช่วงเดือนมกราคม) ในหมู่เกาะแซนซิบาร์ ประเทศแทนซาเนีย งานนี้มีผู้ประกอบการทั้งในประเทศและต่างประเทศ แสดงและจำหน่ายสินค้าหลายประเภทรวมถึงสินค้าอัญมณีและเครื่องประดับ เป็นโอกาสสำหรับการนำเสนอสินค้าและบริการต่อสาธารณชน และเป็นเวทีสำหรับการสร้างเครือข่ายและโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ในแทนซาเนีย
กฎระเบียบและนโยบายการค้าอัญมณี
แทนซาเนียมีกฎหมายควบคุมในการขุดแร่และการค้าอัญมณี โดยผู้ขุดเหมืองแร่อัญมณี การค้าและส่งออกอัญมณีจะต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงาน Tanzania Mining Commission ซึ่งการส่งออกอัญมณีจะต้องเพิ่มมูลค่าด้วยการตัดแต่งหรือเจียระไนก่อนจึงจะส่งออกไปต่างประเทศได้ และผู้ส่งออกจะต้องชำระภาษีค่าภาคหลวง (Royalty Tax) ประมาณ 5% ของมูลค่าการส่งออก (ต่างชาติสามารถขอใบอนุญาตค้าและส่งออกอัญมณีได้)
กรณีผู้ค้าชาวต่างชาติที่มิได้พำนักอาศัยอยู่ในแทนซาเนียต้องการนำอัญมณีเข้าไปในงานแสดงสินค้า หากประสงค์จะขายหรือส่งออกผ่านงานแสดงสินค้าด้วย จะต้องยื่นคำร้องขอใบอนุญาตนำเข้าสำหรับแร่ธาตุที่จะนำมาซื้อขายในงานแสดงสินค้าอัญมณี
อย่างไรก็ดี ใบอนุญาตส่งออกแร่ใดๆ จะออกให้เพียงครั้งเดียวต่อการขนส่งหนึ่งครั้ง และมีอายุใช้งานเฉพาะระยะเวลาที่ระบุไว้ในใบอนุญาตเท่านั้น โดยระยะเวลาดังกล่าวจะขึ้นอยู่กับลักษณะของแร่และดุลยพินิจของคณะกรรมาธิการ Tanzania Mining Commission
ในกรณีที่บุคคลใดกระทำการเกินกว่าขอบเขตของใบอนุญาต หรือกระทำการโดยไม่ได้รับใบอนุญาต จะต้องรับโทษ ดังนี้
- ในกรณีของบุคคลธรรมดา ต้องเสียค่าปรับไม่น้อยกว่าห้าล้านชิลลิง (ประมาณ 1,899 ดอลลาร์สหรัฐ) แต่ไม่เกินสิบล้านชิลลิง (ประมาณ 3,799 ดอลลาร์สหรัฐ) หรือจำคุกไม่น้อยกว่าหนึ่งปีแต่ไม่เกินสามปี หรือทั้งจำทั้งปรับ
- ในกรณีของนิติบุคคล ต้องเสียค่าปรับไม่น้อยกว่ายี่สิบล้านชิลลิง (ประมาณ 7,599 ดอลลาร์สหรัฐ) แต่ไม่เกินห้าสิบล้านชิลลิง (ประมาณ 18,998 ดอลลาร์สหรัฐ)
เครื่องประดับแทนซาไนต์ ภาพจาก https://www.gemporia.com/
โอกาสและความท้าทายในตลาดอัญมณีแทนซาเนีย
ปัจจุบันผู้บริโภคต้องการอัญมณีที่มาจากแหล่งที่ตรวจสอบได้และปราศจากความขัดแย้ง ซึ่งรัฐบาลแทนซาเนียมีกฎหมายควบคุมการขุดแร่และการค้าอัญมณี เพื่อป้องกันการลักลอบขุดแร่และค้าอัญมณีอย่างผิดกฎหมาย ประกอบกับความมุ่งมั่นในการปฏิบัติด้านการขุดแร่ที่ถูกต้องตามจริยธรรม อีกทั้งพลอยสีอย่างแทนซาไนต์และทับทิมจากแทนซาเนีย เป็นที่ต้องการของตลาดสำคัญ เช่น จีน และอินเดีย รวมถึงอัญมณีชนิดอื่นๆ ก็เป็นที่ต้องการในตลาดโลกด้วย จึงเป็นโอกาสที่ทำให้อัญมณีจากแทนซาเนียมีความสำคัญในตลาดโลกมากขึ้น
Chrome Tourmaline จากแทนซาเนีย ภาพจาก https://www.mindat.org/
อย่างไรก็ดี แทนซาเนียก็ยังต้องเผชิญกับความท้าทายต่างๆ เช่น ความต้องการเทคโนโลยีขั้นสูงในการขุดแร่อัญมณี แรงงานที่มีทักษะสำหรับการเจียระไนอัญมณี และกลยุทธ์การตลาดที่มีประสิทธิภาพ เพื่อแข่งขันในตลาดโลก แต่ความท้าทายเหล่านี้ก็ยังนำมาซึ่งโอกาสในการเติบโตและการพัฒนาอีกด้วย เพราะจะกระตุ้นให้เกิดการลงทุนในบุคลากรและเทคโนโลยีในท้องถิ่นมากขึ้น เพื่อยกระดับตำแหน่งของแทนซาเนียในตลาดอัญมณีระดับโลกต่อไป
จัดทำโดย นางสาววาสนา สมเนตร์
สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน)
มิถุนายน 2568
ข้อมูลอ้างอิง
2) Tanzanite and the Unique Jewels of Tanzania, available at https://www.tanzaniteexperience.com/tanzanite-and-the-unique-jewels-of-tanzania/?srsltid=AfmBOopiQJIdAOd8tmTGdYKR27H07MHmUOu7fbGvuwqVNX3gSIcZgVUn. (Retrieved March 10, 2025).
3) Introduction to Tanzanian Gemstones, available at https://naturalgemstones.com/education/introduction-to-tanzanian-gemstones/?srsltid=AfmBOooZq4eL0FnKCLbU3malvPVLLrZhuIiPDu4NE9TOJwevbn6Kl0xu. (Retrieved March 10, 2025).
4) What Gemstones Are Found in Tanzania?, available at https://www.tanzaniteexperience.com/es/what-gemstones-are-found-in-tanzania/?srsltid=AfmBOop5jsFPwWa2fACNhoSw08AuXqtV1abdNT7PQF4or8Mvex2A_6Px. (Retrieved March 10, 2025).
5) Tanzanite Price & Tanzanite Value (Updated February 2025), available at https://www.tanzanitejewelrydesigns.com/pages/tanzanite-prices-per-carat-html?srsltid=AfmBOopvo00DxH1hE5zF6a3q1RUTKL9ZtmBOCPSWZZFSHkSqRPhh4QGp. (Retrieved March 11, 2025).
6) Tsavorite, available at https://www.edwardflemingjewellery.com/tsavorite. (Retrieved March 11, 2025).
7) How Much is Tsavorite Worth?, available at https://www.withclarity.com/blogs/gemstone/tsavorite-value-and-worth?srsltid=AfmBOorzvciLYAboHiMz7xv309-ER78d3nCAI5gt0VZ_v6q42ZubmzM5. (Retrieved March 11, 2025).
8) Power of Tanzanian Rubies, available at https://razagems.com/blogs/loose-stones/tanzanian-rubies-prices-and-benefits?srsltid=AfmBOorVD6u6XOoG_qcm252f3hU6gyKHkWAa0pM9xuuJwOUJaRBlF4J0
9) Watermelon Tourmaline Gemstone: Properties, Meanings, Value & More, available at https://www.gemrockauctions.com/learn/a-z-of-gemstones/watermelon-tourmaline?srsltid=AfmBOooSWkMGdBjls4FzpJ0rE-vm6xb8Pj8XR60T4eMOKJK0hWxAyD0c. (Retrieved March 11, 2025).
10) A Guide to Gemstone Markets in Arusha, Tanzania, available at https://tangogemstones.com/2024/07/20/a-guide-to-gemstone-markets-in-arusha-tanzania/. (Retrieved March 11, 2025).
11) THE LEGAL AND PROCEDURAL REQUIREMENTS FOR ESTABLISHING MINERAL TRADING AND EXPORT OPERATIONS IN TANZANIA, available at https://tz.cmadvocates.com/the-legal-and-procedural-requirement-for-establishing-mineral-trading-and-export-operations-in-tanzania/. (Retrieved March 11, 2025).
