มาตรา 301 ของสหรัฐฯ กับความท้าทายใหม่ของอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับไทย
การค้าระหว่างประเทศกำลังเผชิญความไม่แน่นอนรอบใหม่ หลังสหรัฐอเมริกาเดินหน้าสอบสวนภายใต้ มาตรา 301 (Section 301) โดยกล่าวหาว่าหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย ยังไม่มีมาตรการป้องกันการใช้แรงงานบังคับ (Forced Labour) ที่เพียงพอ และเสนอจัดเก็บภาษีนำเข้าเพิ่มเติมกับสินค้าจากกว่า 60 ประเทศ หากไม่สามารถปรับปรุงมาตรฐานด้านแรงงานและการบังคับใช้กฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ขณะเดียวกัน สมาคมการค้าอัญมณีแห่งสหรัฐอเมริกา (American Gem Trade Association: AGTA) ได้ออกประกาศแจ้งเตือนสมาชิกให้ติดตามข้อเสนอดังกล่าวอย่างใกล้ชิด โดยระบุว่า สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) เสนอจัดเก็บภาษีนำเข้าในอัตรา 10% หรือ 12.5% เพื่อทดแทนภาษีชั่วคราว 10% ที่จะสิ้นสุดในวันที่ 24 กรกฎาคมนี้ และครอบคลุมประเทศคู่ค้าสำคัญของอุตสาหกรรมอัญมณีหลายแห่ง เช่น อินเดีย ศรีลังกา ไทย กัมพูชา ออสเตรเลีย และสหภาพยุโรป ทั้งนี้ AGTA ระบุว่า อัญมณี (Gemstones) ไม่ได้อยู่ในบัญชีสินค้าที่ได้รับการยกเว้นภาษี ส่งผลให้ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมต้องติดตามผลการพิจารณาอย่างใกล้ชิด นอกจากนี้ USTR ยังเสนอจัดตั้ง คณะกรรมการการค้าสหรัฐฯ–จีน (U.S.-China Board of Trade) เพื่อพิจารณาสินค้าที่อาจได้รับการปรับเปลี่ยนมาตรการภาษีในอนาคต ซึ่ง AGTA อยู่ระหว่างการประเมินผลกระทบและโอกาสที่อาจเกิดขึ้นกับภาคธุรกิจอัญมณีและเครื่องประดับ
แม้มาตรการดังกล่าวยังอยู่ระหว่างการเปิดรับฟังความคิดเห็นและการพิจารณา แต่หลายประเทศ เช่น อินเดีย แอฟริกาใต้ และเม็กซิโก ได้แสดงจุดยืนคัดค้าน โดยเห็นว่าการใช้มาตรการภาษีฝ่ายเดียวอาจขัดต่อหลักการขององค์การการค้าโลก (WTO) และเพิ่มความไม่แน่นอนให้กับระบบการค้าโลก
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางแรงกดดันด้านภาษี มีสัญญาณบวกต่ออุตสาหกรรมเพชรโลก เมื่อมีรายงานว่า เพชรร่วง (Loose Natural Diamonds) ที่นำเข้าจากอินเดียและสหภาพยุโรปมีแนวโน้มได้รับการยกเว้นภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ภายใต้ข้อตกลงการค้าฉบับใหม่ หากการเจรจาระหว่างคู่ค้าบรรลุผลสำเร็จ ขณะที่ประเทศผู้ผลิตเพชรรายสำคัญอย่างบอตสวานาและนามิเบีย ซึ่งไม่ได้อยู่ในขอบเขตการสอบสวนมาตรา 301 ก็มีแนวโน้มไม่ถูกเรียกเก็บภาษีเพิ่มเติมเช่นกัน
ในทางกลับกัน ประเทศที่ยังอยู่ระหว่างการสอบสวน เช่น ไทย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ แคนาดา อิสราเอล และแองโกลา ยังคงต้องติดตามผลการเจรจาอย่างใกล้ชิด เนื่องจากยังไม่มีความชัดเจนว่าสินค้าเพชรธรรมชาติจากประเทศเหล่านี้จะได้รับการยกเว้นภาษีหรือไม่
ผลกระทบต่ออุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับไทย
1. การยกระดับระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ตั้งแต่แหล่งกำเนิดวัตถุดิบ การผลิต การเจียระไน จนถึงการส่งออก เพื่อยืนยันว่าสินค้าไม่ได้เกี่ยวข้องกับแรงงานบังคับหรือการละเมิดสิทธิมนุษยชน
2. ต้นทุนการปฏิบัติตามกฎระเบียบ (Compliance Cost) ที่เพิ่มขึ้น จากการจัดทำระบบตรวจสอบคู่ค้า การประเมินความเสี่ยง และการจัดทำเอกสารด้าน ESG และ Human Rights Due Diligence เพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดของผู้นำเข้า
3. ความเสี่ยงด้านความสามารถในการแข่งขัน หากประเทศไทยไม่ได้รับการยกเว้นภาษี ขณะที่ประเทศคู่แข่ง เช่น อินเดีย หรือประเทศผู้ผลิตเพชรบางแห่งได้รับสิทธิพิเศษ อาจทำให้ผู้ซื้อในสหรัฐฯ หันไปจัดหาสินค้าจากแหล่งที่มีต้นทุนต่ำกว่า
ในอีกด้านหนึ่ง หากสหรัฐฯ ยกเว้นภาษีเฉพาะเพชรร่วง (Loose Natural Diamonds) แต่ยังคงจัดเก็บภาษีกับเครื่องประดับเพชร (Diamond Jewelry) ดังที่มีการคาดการณ์ไว้ ผู้ผลิตเครื่องประดับทั่วโลกอาจต้องปรับโครงสร้างการผลิตและห่วงโซ่อุปทานใหม่ ส่งผลให้การแข่งขันในตลาดเครื่องประดับเข้มข้นยิ่งขึ้น และประเทศไทยจำเป็นต้องเร่งสร้างจุดแข็งด้านการออกแบบ คุณภาพการผลิต และมาตรฐานความยั่งยืน เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลก
แนวโน้มดังกล่าวเป็นสัญญาณว่า มาตรการด้านแรงงาน สิทธิมนุษยชน และความโปร่งใสของซัพพลายเชน กำลังกลายเป็น "มาตรฐานการค้าใหม่" ที่ผู้ประกอบการอัญมณีและเครื่องประดับไทยต้องเร่งปรับตัว เพราะในอนาคต ความสามารถในการเข้าถึงตลาดโลกอาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับคุณภาพของสินค้าเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการพิสูจน์ที่มาของวัตถุดิบและการดำเนินธุรกิจอย่างรับผิดชอบตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทานด้วย
จัดทำโดย นางสาววาสนา สมเนตร์
GIT หน่วยงานภายใต้การกำกับดูแลของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์
กรกฎาคม 2569
--------------------------------------
ข้อมูลอ้างอิง
1) Global tariff saga returns with new Trump proposal. Available at https://www.jewellermagazine.com/ Article/15102/Global-tariff-saga-returns-with-new-Trump-proposal
2) Natural diamonds may finally be allowed to escape from tariffs. Available at https://thejewelrywire.substack.com/p/natural-diamonds-may-finally-be-allowed
